Print | A A A | Report a bug | 43 213 877 chars | 84155 photos | 734 video | 116 audio | 1920 towns

Cmentarz żydowski w Kielcach (ul. Pakosz Dolny)

This article is not available in selected language.

VERIFIED ARTICLE

W 1954 r. Spółdzielnia Pracy „22 Lipca” w Kielcach zwróciła się do miejscowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z prośbą o „przekazanie jej cmentarza żydowskiego w Kielcach na którym, początkowo część jego wraz ze zniszczonym budynkiem chce wykorzystać na składanie węgla i surowców, a następnie w perspektywie rozwoju tego zakładu, pobudować budynki fabryczne”. Kierownik Referatu do Spraw Wyznań przychylił się do tego wniosku, stwierdzając: „Cmentarz jest ogrodzony, w 1/2 części zajęty przez groby, sąsiaduje przez ulicę z fabryką, w fabryce jest ciasnota i nie ma możliwości rozbudowania się na innych terenach poza cmentarzem. Na cmentarzu jest budynek murowany – dawna siedziba zarządu cmentarza, w dobrym stanie i nadający się do użytku przy niewielkim nakładzie remontowym. Na części cmentarza – bezpośrednio sąsiadującej z fabryką, gdzie znajduje się i budynek – jest zaledwie kilkanaście mogił. Nie stwarzałoby większej trudności przenieść nagrobki i kości”[2.1]. Pismo informuje o planach postawienia pomnika z płyt nagrobkowych, a jego autor uprasza o udostępnienie chociaż jego części na potrzeby spółdzielni.

W 1956 r. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce w liście do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kielcach alarmowało: „cmentarz znajduje się w opłakanym stanie, mur jest systematycznie rozbierany, wiele nagrobków jest rozbitych i rozrzuconych wokoło grobów, że groby są profanowane, i że pomnik ofiar pogromu zbezczeszczono różnymi napisami”[2.2]. W tym samym roku Stefan Jarosz z Wydziału do Spraw Wyznań kieleckiej Rady Narodowej w poufnym piśmie skierowanym do Urzędu do Spraw Wyznań donosili, iż „cmentarz pożydowski w Kielcach został bezprawnie zajęty przez Spółdzielnię Pracy «22 Lipca», która na terenie cmentarza urządziła skład węgla, koksu, żużlu, piasku, gliny. Z kostnicy (...) Zarząd Spółdzielni zrobił modelarnię”[2.2]. W 1965 r. cmentarz został oficjalnie zamknięty przez władze. W ohelu, w którym pochowano Kuzmirera i jego siostrzeńca Mosze Jehudę Lejba, urządzono warsztat stolarski.

W 1981 r. Monika Krajewska i Jan Jagielski tak scharakteryzowali stan tego miejsca: „Cmentarz położony przy ul. Pakosz, obok domy podmiejskie. Cmentarz musiał kiedyś zajmować duży teren, obecnie w ruinie; deptak ze śladami pijatyk. Kilkanaście macew stojących, na jednej polichromowana płaskorzeźba z 4 świecami, poza tym mało symboli. Duża liczba (ok. 100?) macew, ich ułamków i kawałków kamienia i betonu zwalonych w jedno miejsce na coś jakby podmurówkę, z betonu, ze sterczącymi żelaznymi szpicami. Rozbite kawałki pomnika z czerwonego piaskowca, upamiętniającego pogrom kielecki «Tu spoczywają prochy 42 ofiar zajść kieleckich z dn. 4 lipca 1946. Cześć ich pamięci!». Widoczny fragment rozbitej menory rzeźbionej w czerwonym piaskowcu. Cmentarz porośnięty trawą, trochę krzakami, zanieczyszczony. Nie ogrodzony”[2.4].

Dewastację nekropolii dobitnie opisał Krzysztof Kąkolewski w tekście zatytułowanym Umarły cmentarz, opublikowanym na łamach „Tygodnika Solidarność” (nr 51 z dn. 16 grudnia 1994 r.): „W latach siedemdziesiątych narastała druga, straszliwa sprawa: polecenie władz – kieleccy komuniści powoływali się na rozkaz z Warszawy – by zbezcześcić cmentarz żydowski przez wywiezienie wszystkich pozostałych macew (...). W stanie wojennym (...) pobliska jednostka wojskowa w czynie społecznym, w niedziele, wywoziła macewy ciężarówkami w nieznanym kierunku. Pieniądze na to szły z budżetu na obronę państwa. Nagrobki zostały potraktowane prawdopodobnie jako materiał przy budowie fundamentów, schodów; jako chodniki w willach czerwonych baronów”.

Show footnotes

Hide footnotes

[2.1] Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 19441966, Kraków 2006, s. 461.

[2.2] Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 19441966, Kraków 2006, s. 462.

[2.3] Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 19441966, Kraków 2006, s. 462.

[2.4] Krajewska M., Jagielski J., Uwagi o stanie cmentarzy żydowskich w Polsce, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1981, nr 4/120, ss. 39–52.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@polin.pl

Location

Zoom map

GPS:
50.8566° N / 20.6081° E
50°51'23" N / 20°36'29" E
Lokalizacja dokładna

Gallery

More

Video