Print | A A A | Report a bug | 43 213 877 chars | 84155 photos | 734 video | 116 audio | 1920 towns

Cmentarz żydowski w Kielcach (ul. Pakosz Dolny)

This article is not available in selected language.

VERIFIED ARTICLE

Cmentarz przy ul. Pakosz Dolny powstał w drugiej  połowie XIX wieku, kiedy wobec szybkiego rozwoju osadnictwa żydowskiego w Kielcach miejscowa gmina wyznaniowa została postawiona wobec konieczności organizacji nowego miejsca pochówku. Wcześniej nieliczni Żydzi kieleccy grzebali swych zmarłych na cmentarzu w pobliskich Chęcinach. W tym celu w 1868 r. zakupiono grunt na terenie folwarku Pakosz, u zbiegu dzisiejszych ulic Pakosz Dolny i Kusocińskiego. W owym czasie była to parcela położona poza terenem zabudowanym.

Pierwszy udokumentowany pogrzeb miał miejsce dwa lata po zakupie gruntu na nekropolię. Organizacją pogrzebów i zarządzeniem cmentarzem zajmowało się bractwo Chewra Kadisza. W Kielcach działało też towarzystwo Chesed Szel Emet, które pokrywało koszty pogrzebów osób najuboższych i samotnych. Z czasem wybudowano dom przedpogrzebowy, w języku hebrajskim zwany bet tahara, urządzono mieszkanie dozorcy i grabarza, wzniesiono ogrodzenie i utwardzono drogę dojazdową. Początkowo niewielka powierzchnia nekropolii została powiększona w latach dwudziestych XX wieku.

Cmentarz jest miejscem pochówku wielu osób, które odegrały znaczącą rolę w życiu Kielc. W 1915 r. pochowano tu Chaima Szmuela Horowitza, zwanego cadykiem z Chęcin, prawnuka wielkiego Widzącego z Lublina, a dwa lata później Motele Twerskiego (Mordechaja Kuzmirera), wywodzącego się z chasydzkiej dynastii z Czarnobyla. Groby obu cadyków stały się celem pielgrzymek wielu religijnych Żydów.

W 1931 r. wydana została książka pod tytułem Dom żywych, zawierająca wykonany przez Mosze Menechema Mendla spis nagrobków z cmentarza żydowskiego w Kielcach, wraz z informacjami dotyczącymi spoczywających na nim wybitnych osobistości.

Podczas drugiej wojny światowej na terenie nekropolii Niemcy dokonywali licznych egzekucji ludności żydowskiej. Tu również grzebano Żydów, zamordowanych i zmarłych w kieleckim getcie. Przytoczmy tu fragment wspomnień Adama Helfanda, opublikowanych w książce Eugeniusza Fąfary Gehenna ludności żydowskiej. Helfand, zmuszony przez Niemców do zbierania z ulic zwłok Żydów zastrzelonych podczas likwidacji getta, na cmentarzu zastał „gorączkową pracę przy kopaniu olbrzymich dołów, do których wrzucano ofiary akcji. (...) Zanim trupy pogrzebano, musieliśmy rozbierać je do naga. Odzież palono, a w popiołach służalcy hitlerowscy szukali złota. Niektórzy z naszych towarzyszy zmuszani byli terrorem i groźbą śmierci do wybijania trupom złotych zębów”[1.1]. Po wyzwoleniu na cmentarzu pochowano szczątki Żydów, ekshumowanych w latach 1945–1946 w różnych punktach miasta.

8 lipca 1946 r. cmentarz stał się miejscem ceremonii pogrzebowej 37 ofiar pogromu kieleckiego. Trumny z ciałami złożono w masowym grobie. W uroczystości żałobnej wzięło udział kilka tysięcy osób, między innymi przedstawiciele krajowych i zagranicznych organizacji żydowskich, partii politycznych, wojska, milicji oraz zakładów pracy. Władze państwowe reprezentował minister Stanisław Radkiewicz.

Po pogromie Żydzi stopniowo wyjeżdżali z miasta. Zdewastowany jeszcze w latach okupacji, opuszczony cmentarz z każdym rokiem popadał w zapomnienie i niszczał. Mordechaj Canin w Księdze Pamięci Kielc tak pisał o udziale mieszkańców Kielc w dziele destrukcji cmentarza: „Po wypędzeniu Niemców zabrali się za niszczenie tego, czego Niemcy nie zdążyli zniszczyć. Ci ostatni zrobili z żydowskiego cmentarza plac egzekucji. Umocnili ogrodzenie macewami. Po wypędzeniu Niemców polscy chuligani wzięli się za to ogrodzenie i w ciągu kilku dni zupełnie je zniszczyli. Teraz Żydzi wznieśli nowe ogrodzenie i na cmentarzu postawili pomnik ku czci Żydów pomordowanych w czasie niemieckiej okupacji i podczas pogromu”[1.2].

Show footnotes

Hide footnotes

[1.1] Fąfara E., Gehenna ludności żydowskiej, Warszawa 1983.

[1.2] Adamczyk-Garbowska M., Kopciowski A., Trzciński A., Tam był kiedyś mój dom... Księgi pamięci gmin żydowskich, Lublin 2009.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@polin.pl

Location

Zoom map

GPS:
50.8566° N / 20.6081° E
50°51'23" N / 20°36'29" E
Lokalizacja dokładna

Gallery

More

Video