Print | A A A | Report a bug | 43 213 680 chars | 84160 photos | 731 video | 116 audio | 1920 towns

Cmentarz żydowski (ul. Kozielska 16)

Heritage Sites – Cemeteries
Polska / śląskie

This article is not available in selected language.

VERIFIED ARTICLE

Cmentarz żydowski w Katowicach przy ul. Kozielskiej 16 został utworzony w 1868 roku. Wcześniej zmarłych chowano na cmentarzu żydowskim w Mysłowicach. W 1868 r. katowicka Żydowska Gmina Wyznaniowa kupiła od polskiego chłopa Józefa Ludnofskiego za cenę 480 talarów 3 morgi ziemi z przeznaczeniem na cmentarz.

Teren cmentarza znajdował się na zachód od drogi w kierunku Mikołowa i był odgrodzony od miasta torami kolejowymi, prowadzącymi do Mysłowic. Uznano bowiem, że miasto nie będzie się rozszerzało w tą stronę z powodu torów kolejowych. Założono natomiast, że miasto będzie się rozwijać w kierunku północnym i północno-wschodnim.

Uroczystość otwarcia cmentarza odbyła się 9 września 1868 roku. Wziął w niej udział rabin dr Rosenthal z Bytomia. Pierwszy pochówek na nowym cmentarzu miał miejsce 20 października 1869 roku. Był to pogrzeb czteroletniego chłopca Karla Münzera. Pierwszy pogrzeb osoby dorosłej odbył się 2 lutego 1870 roku. Był to pogrzeb administratora materiałowego Meyera Katza.

W 1868 r. wybudowano przy powstającym wówczas cmentarzu okazały dom przedpogrzebowy. Znajdowała się w nim sala żałobna i pomieszczenie bractwa pogrzebowego Chewra Kadisza. Dwa lata po wybudowaniu dom został gruntownie przebudowany i powiększony. W kolejnych dziesięcioleciach dobudowano jeszcze odrębny dom przedpogrzebowy dla Chewry Kadiszy, który rozbudowano w dwudziestoleciu międzywojennym.

Za utrzymanie cmentarza w dobrym stanie odpowiedzialna była rodzina Krebsów. Salo Krebs, a po nim jego syn Heine prowadzili kartotekę grobów[1.1]. Wiele pogrzebów odbywało się z towarzyszeniem chóru z Wielkiej Synagogi.

W 1870 r. na cmentarzu wylano asfaltową nawierzchnię alejek. W 1927 r., a także po zakończeniu II wojny światowej cmentarz był powiększany, by ostatecznie osiągnąć rozmiary 1,1 ha. Podczas II wojny światowej Niemcy częściowo zdewastowali nekropolię.

Obecnie, na otoczonym murem cmentarzu na powierzchni 1,1 ha zachowało się 947 nagrobków. Znajdują się tu m.in. okazałe grobowce trzech pokoleń znamienitych rodzin żydowskich, zasłużonych dla rozwoju Katowic: Goldsteinów, Schalschów, Grünfeldów, Glaserów, Sklareków czy Panofskich oraz grób Jacoba Cohna – rabina katowickiej gminy. Część nagrobków jest bogato dekorowana, niektóre nawiązują swą formą architektoniczną do rzymskich budowli. Pośrodku dwudziestowiecznej części cmentarza wystawiono pomnik upamiętniający ofiary Zagłady.

Cmentarz przy Kozielskiej jest przez cały czas czynnym miejscem pochówku dla społeczności żydowskiej. W ostatnich latach na cmentarzu prowadzone są prace restauracyjne. Opiekę nad nimi sprawuje Fundacja Or Chaim, której prezesem jest Jarosław Banyś. Od czerwca 2009 r. teren cmentarza jest monitorowany przez dziewięć kamer, wspomaganych przez system reagujących na ruch reflektorów. Obraz z kamer trafia bezpośrednio do siedziby Fundacji Or Chaim oraz Centrum Powiadamiania Ratunkowego, które w razie potrzeby może natychmiast wysłać patrol straży miejskiej lub policji.

Od roku 2006 Fundacja Or Chaim przeprowadziła prace porządkowe oraz dokumentacyjne na terenie cmentarza. Jesienią 2009 r. ukończono główny etap prac renowacyjno-remontowych kompleksu budynków Chewry Kadiszy, który będzie służył jako siedziba Fundacji. Na 2010 r. zaplanowane zostało rozpoczęcie prac restauracyjnych najstarszego budynku przedpogrzebowego z 1868 r., który znajduje się w bardzo złym stanie. W tym budynku Fundacja chce utworzyć muzeum żydowskie, poświęcone historii Żydów śląskich i obrzędowości żydowskiej.

Cmentarz jest otwarty w godzinach od 10.00 do 17.00 (w piątek do 15.00), za wyjątkiem świąt żydowskich. Jeśli furta cmentarza jest zamknięta, klucz do niej znajduje się w sekretariacie firmy pp. Maj – ul. Kozielska 14, brama obok cmentarza, domofon na budynku, I piętro (tel. +48 32 251 10 22).

Cmentarz żydowski przy ul. Kozielskiej 29.10.1990 r. został wpisany do rejestru zabytków pod nr. A/1414/90.

W 2014 r. na zlecenie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich wykonała spis nagrobków, zawierający dane osobowe zmarłych oraz fotografie macew. Projekt zrealizowano dzięki wsparciu udzielonemu z funduszy norweskich i EOG przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię (projekt „Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe”, komponent „Sąsiedzi – świadkowie. Przedmioty, ludzie, opowieści”). Dane te dostępne są na stronie www.sztetl.org.pl/gfx/katowice_jewish_cemetery.pdf [dostęp: 24.02.2016].

Show footnotes

Hide footnotes

[1.1] Buchstein (Krotman) D., Ha-memunim al ha-atar ha-kadosz, [w:] Katowic. Perihata we-szekijata szel ha-kehila ha-jehudit. Sefer Zikaron, red. J. Chrust, J. Frankel, Tel Awiw 1996, ss. 53–54.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@polin.pl

Location

Zoom map

GPS:
50.2556° N / 19.0078° E
50°15'20" N / 19°00'28" E
Lokalizacja dokładna

Gallery

More

Video

Audio