History
Jewish community before 1989 – Ukraina / Рівненська область (obwód rówieński)
This article is not available in selected language.
DUBNO, miasto na Wołyniu, w obwodzie rówieńskim na Ukrainie. Wspólnota żydowska Dubna była jedną z najstarszych i najbardziej wpływowych wspólnot Europy Wschodniej. Pierwsza wzmianka o Żydach odnosi się do 1532 r., najstarszy żydowski nagrobek jest z 1581 r. Na początku XVII w. rabinem Dubna był Jeszajahu ha Lewi Horowic. W czasie powstania B. Chmielnickiego w 1649 r. wszyscy Żydzi Dubna zostali zabici, ponieważ Polacy nie pozwolili im ukryć się w twierdzy. Zgodnie z legendą mogiły poległych znajdowały się koło wschodniej ściany Wielkiej Synagogi w Dubnie, istniał również zwyczaj opłakiwania ich w tym miejscu w dzień Tisza be Aw. Żydowska wspólnota Dubna wkrótce przeszła z powrotem pod opiekę władających miastem książąt Lubomirskich, którzy nadali Żydom w 1699 r. i 1713 r. szczególne przywileje. Na początku XVIII w. wspólnota dubieńska była największą w powiecie łuckim i została przedstawiona w Sejmie Czterech Ziem. Coroczne jarmarki, odbywające się w Dubnie, zmieniły miasto w znaczące centrum handlowe. W Dubnie działał jeden z najwybitniejszych kaznodziei XVIII w. Jakob ben Wolf Kranc (Maggid z Dubna).
W 1765 r. w Dubnie mieszkało 1923 Żydów, posiadających 170 domów. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Dubno przeszło pod władzę Rosji. Żydowska liczba ludności Dubna szybko wzrastała (2325 osób - w 1790 r., 6330 - w 1847 r., 7108 - w 1897 r.); podstawowym zajęciem Żydów był handel ziarnem i chmielem. W 1794 r. w Dubnie otworzono żydowską drukarnię, która przetrwała 30 lat, w 1802 r. została otwarta jeszcze jedna drukarnia. W 1857 r. w Dubnie było 15 synagog i domów modlitewnych, 22 chedery. Od 1893 r. w Dubnie działała grupa Chowewej Syjon. W 1901 r. w mieście była Talmud Tora, dwie męskie szkoły żydowskie. W czasie pierwszej wojny światowej i wojny domowej Dubno często przechodziło z rąk do rąk, co bardzo odbiło się na żydowskiej ludności miasta. Niejednokrotnie wybuchały żydowskie pogromy, z których najbardziej krwawymi były pogromy, przeprowadzony przez zdemoralizowane oddziały rosyjskiej armii w grudniu 1917 r. i pogrom latem 1919 r., kiedy do miasta wkroczyły bandy powstańcze. W czasie tych pogromów zostało zabitych i rannych około 300 ludzi. W latach 1921-39 Dubno należało do Polski i wspólnota żydowska stała się ważnym centrum życia społeczno-kulturalnego i działalności syjonistycznej na Wołyniu. W mieście funkcjonował Żydowski Bank Spółdzielczy, żydowski szpital, dom dziecka, dom starców, ośrodek zdrowia, żydowskie gimnazjum z nauczaniem w języku polskim, szkoły z nauczaniem w języku hebrajskim i jidysz, Talmud Tora, przedszkole. Kiedy we wrześniu 1939 r. po umowie pomiędzy Niemcami a ZSRR, dotyczącej podziału Polski, radzieckie wojska zajęły Dubno, wszystkie żydowskie polityczne i społeczne organizacje zostały zlikwidowane i ich przywódcy aresztowani, przedsiębiorstwa i nieruchomości znacjonalizowane, żydowskie instytucje dobroczynne przekazano władzom państwowym, a żydowska działalność wspólnotowa została zabroniona.
W przeddzień nazistowskiej okupacji w Dubnie mieszkało około 12 tysięcy Żydów; pewna część ludności żydowskiej, na początku wojny, zdążyła się ewakuować na wschodnie rejony ZSRR. 25 czerwca 1941 r. Dubno zajęły oddziały armii niemieckiej. Od pierwszego dnia okupacji rozpoczęły się zabójstwa Żydów, w których brali udział zarówno przedstawiciele miejscowej ludności, jak i niemieccy żołnierze. Latem 1941 r. zostać utworzony Judenrat. Niemcy pobierali wysokie pobory od Żydów, zarówno w pieniądzach, jak i w wyrobach ze złota i srebra. Jesienią i zimą 1941 r. ponad tysiąc Żydów zostało zabitych. 4 kwietnia 1942 r. w Dubnie zostało utworzone getto. 27 maja 1942 r. SS Einzacgruppen zlikwidowała na przedmieściach miasta około 3800 Żydów Dubna. Latem 1942 r. w getcie dubieńskim została utworzona grupa oporu. Latem 1942 r. w Dubnie przeprowadzono szereg akcji w celu likwidacji Żydów. 24 października 1942 r. ostatnie zamknięte getta zostały zlikwidowane. Szczegółowy opis masowego mordu przedstawił podczas rozprawy norymbergskiej młody niemiecki oficer Axel von dem Bussche. Po wyzwoleniu miasta niewielka ilość Żydów wróciła z ukrycia i ewakuacji. Według danych ukraińskiego powszechnego spisu ludności z 2001 r., Żydzi w Dubnie nie mieszkali.
The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl
