History
Jewish community before 1989 – Ukraina / Чернівецька область (obwód czerniowiecki)
This article is not available in selected language.
Żydzi do Czerniowiec przybywają głównie z Galicji. Lestar Djulafi podróżując przez Czerniowce w 1577 roku nie wspomniał o żydowskich kupcach, którzy w tym czasie zajmowali się handlem pomiędzy Imperium Ottomańskim a Rzeczpospolitą. Powstanie Chmielnickiego staje się przyczyną osadnictwa żydowskiego w Czerniowcach, którzy uciekali przed pogromami. Pierwsza wzmianka o czerniowieckich Żydach pochodzi z 1727 roku.
Żydowski kwartał mieścił się przy dzisiejszej ulicy A.Barbusa (wówczas ul. Synagogi). Od 1700 roku w mieście istniał kirkut. Już około 1710 roku powstała tam pierwsza drewniana synagoga. Na czele kahału stał wtedy niejaki Hirsch, jego następca Lazar Israel zarządzał wspólnotą 35 lat. Kolejni rabini Czerniowiec to:
- rabin Meir Ben Jechiel, do 1740 roku,
- rabin Israel Josef Ehrendorf,
- rabin Simche Zeew mi-Kuty
- rabin Chaim Schlomo Tyrer, zwany Chaim Czernowitzer
- rabin Baruch Schlomo Ben Schlomo.
Według świadectwa angielskiego posłańca Portera z 1762 roku obok licznej prawosławnej ludności, miasto zamieszkiwało wielu kupców żydowskich. Podczas rosyjsko-tureckiej wojny (1768-1774) w 1740 roku została spalona drewniana synagoga. Żydzi bojkotują cesarski ukaz dotyczący tolerancji, który ma na celu germanizację szkół żydowskich, zniesienie kahałów itp. Ówczesny rabin Chaim Schlomo Tyrer występował przeciwko tym postanowieniem i działalności maskilów. Od 1804 roku w mieście działał sąd rabiniczny, a jego członkami byli: Moses Loewy, Meier Reiner, Efraim Zelinker.
W 1787 roku zaczęła się wojna z Napoleonem. Przez Czerniowce przemaszerowały wojska rosyjskie, które splądrowały żydowską dzielnicę.
W latach 1820-1853 miała miejsce budowa Wielkiej Synagogi oraz dwóch mniejszych – Schula i Luttingersche. W latach 1873-1877 wzniesiono synagogę reformowaną, czyli tempel.
W drugiej połowie XIX wieku zamożni Żydzi przenieśli się do prestiżowego „Wysokiego miasta”. Żydowska część miasta zwana była Judenstadtem i obejmował ulice: Bahnhofstrasse (Kolejowa), Springbrunnengasse (Fontanna), Sinagogengasse (Synagogalna), Niderjudengasse (Dolna Żydowska).
Społeczność żydowska była dość zróżnicowana. Duża część, głównie biedna, była zwolennikiem chasydyzmu. Ich przeciwnikami byli maskilowie, m.in. Abraham Goldfaden (założyciel teatru żydowskiego w mieście), Welwel Zbaracazer-Ehrenkranz, Mordechai Schreier, Chaim Gottesmann, Moses Ornstein, Karl Emil Franzos czy poeta Mataja Simche Rabener. Między chasydami a maskilami znajdowała się jeszcze jedna grupa – mitnagdim.
Na początku XX wieku w radzie miasta na 50 miejsc, 20 zajmowanych było przez Żydów. W tym też czasie pojawiają się syjoniści, którzy rozbudowują swoje struktury i praktycznie opanowują miasto. Kwitnie intelektualne życie miasta. Warto wspomnieć postać Karla Emila Franzosa (1848-1904), który książką „Halbasien” zdobył popularność wśród społeczności żydowskiej czy poety i dramaturga Michaela Wurmbranda (1879-1952), którego utwory były grane na scenach w Nowym Jorku.
Czerniowieccy Żydzi zajmowali się produkcją piwa, wódki[1.1].
Show footnotes
Hide footnotes
[1.1] Taras Wozniak, Sztetli Halyczyny, Lwiw 2010, s. 157-175
The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl
