Print | A A A | Report a bug | 45 239 633 chars | 84235 photos | 781 video | 116 audio | 1921 towns

This article is not available in selected language.

VERIFIED ARTICLE

Nazwa miejscowości wywodzi się od lasu brzozowego, spotykamy ją już w najstarszej wzmiance w dokumencie łacińskim z 1339 r.: Brzezini. Najwcześniejsze zachowane informacje dotyczą tamtejszego kościoła parafialnego. Początkowo Brzeziny należały do dóbr monarszych. Pierwszym znanym prywatnym właścicielem był wojewoda łęczycki Borzywój, a pierwszym burmistrzem miasta znanym z imienia — Mikołaj (1426 r.).

Dokument lokacyjny miasta nie zachował się, ale historycy przyjmują, że nastąpiło to w końcu XIII wieku. Informacji o najstarszym okresie dziejów miejscowości dostarcza analiza zachowanego dyplomu z 1339 r. W tym czasie Brzeziny były już siedzibą kasztelanii (mniejszej), istniejącej nieprzerwanie do rozbiorów. W 1339 r. książę łęczycki Władysław zamienił z Pauliną, wdową po Borzywoju, Szczawin na Brzeziny. Miasto ponownie stało się własnością monarszą. W 1339 r. Kazimierz III Wielki miał rzekomo potwierdzić przywileje miejskie, a w 1390 r. Władysław II Jagiełło nadać Brzeziny Gniewoszowi z Dalewic. Od końca XIV w. aż do schyłku Rzeczypospolitej Brzeziny pełniły rolę stolicy jednego z powiatów województwa łęczyckiego. W połowie XV w. należały one już do biskupa kujawskiego Jana Gruszczyńskiego, od którego w 1462 r. nabył je Michał Lasocki — marszałek nadworny, starosta łęczycki. Brzeziny, liczące wówczas 1200–1500 mieszkańców, leżały na szlaku handlowym z Mazowsza do Poznania i Krakowa. Lasoccy posiadali Brzeziny aż do końca XVIII w., odciskając swoje piętno na dziejach i wyglądzie miasta.

Od początku XVI w. powstają nowe i obecnie zachowane przedmieścia Brzezin oraz „nowe miasto” w dzisiejszym centrum, obejmujące rynek z ulicami wychodzącymi z jego narożników. W 1524 r. Stanisław Lasocki założył kolejne przedmieście w postaci osobnej osady, zwane na cześć jego żony Zofii z Szydłowieckich — Szydłowcem. W przywileju Zygmunta I Starego z 1539 r. Szydłowiec określony został jako miasto, tak samo jak Brzeziny. W drugiej połowie XVI i na początku XVII w. w mieście działało ok. 300 warsztatów, a Brzeziny były najważniejszym centrum produkcji sukna w Polsce. Procesy rozwojowe zostały zahamowane w połowie XVII w. Brzeziny stały się miasteczkiem rolniczo-rzemieślniczym, do którego w połowie XVIII w. napłynęli pierwsi osadnicy niemieccy. W 1791 r. mieszczanie brzezińscy wytoczyli proces Lasockim w Asesorii Koronnej. Domagali się odebranych niegdyś przywilejów, wolnego handlu, prawa propinacji, zabranych gruntów i pastwisk, zagarniętych dokumentów miasta niegdyś wolnego i królewskiego. W rezultacie procesu, który ciągnął się latami, Brzeziny wyzwoliły się z rąk prywatnych w 1839 r.

W 1793 r. miasto znalazło się w zaborze pruskim (Prusy Południowe), a od 1807 r. w Księstwie Warszawskim (departament warszawski) i od 1815 r. – w Królestwie Polskim (województwo mazowieckie, a następnie gubernie warszawska i piotrkowska).

W dobie Królestwa Polskiego właściciele Brzezin usiłowali uczynić ze swego miasteczka osadę przemysłową. Wzorem pobliskich miast starali się ponownie przyciągnąć niemieckich rzemieślników, którzy lepiej znali technologię produkcji sukna. Korzystne przywileje spowodowały napływ Niemców-sukienników — w 1818 r. w Brzezinach działało 80 warsztatów. W połowie XIX w. tutejsze sukiennictwo weszło jednak w głęboki kryzys. Szybki rozwój krajowego przemysłu bawełnianego oraz wprowadzenie nowych urządzeń technicznych spowodowało wyparcie z rynku droższego sukna brzezińskiego. Z upadku gospodarczego Brzeziny podniosły się w końcu XIX w. dzięki krawiectwu chałupniczemu. Jego rozwój wpłynął na szybki wzrost liczby mieszkańców — tuż przed wybuchem I wojny światowej do 17,5 tys. (w tym 50% stanowiła społeczność żydowska). Była to najwyższa liczba mieszkańców w historii Brzezin.

Ciężkie walki rosyjsko-niemieckie, toczone w pobliżu Brzezin w listopadzie 1914 r. zrujnowały jednak miasto. Dla krawiectwa najdotkliwszym skutkiem wybuchu I wojny światowej było odcięcie linią frontu eksportu ubrań do Rosji.

Po odzyskaniu niepodległości, jeszcze w listopadzie 1918 r., z inicjatywy Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) zorganizowano w Brzezinach Radę Robotniczą. W latach 1919–1929 w Radzie Miejskiej Brzezin dominowała właśnie PPS, stosownie do robotniczego charakteru miasta. W latach 30. XX w. zaktywizowało się Stronnictwo Narodowe, działające głównie wśród rzemieślników i inteligencji.

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@polin.pl

Gallery

More