Print | A A A | Report a bug | 39 349 251 chars | 94873 photos | 877 video | 118 audio | 1885 towns

This article is not available in selected language.

Tragedia dla Żydów Brześcia rozpoczęła się czwartego dnia wojny. Do miasta przybyły oddziały SS i administracja wojskowa. Na początku lipca w Brześciu pojawiły się plakaty z ogłoszeniem, ze Żydzi Brześcia powinni pojawić się na giełdzie pracy, gdzie otrzymają skierowanie do pracy. Przyszło niewielu. Oto, jak wspomina te wydarzenia Oszer Mojsiejewicz Zisman: „Na początku lipca 1941 roku Niemcy mieli zabrać Żydów do pracy a tak naprawdę zagnali pojmanych Żydów do twierdzy brzeskiej, trzymali ich tam w strasznych warunkach: w lipcowy upał przez pięć dni nie dawali ludziom ani wody, ani chleba, i wszystkich co do jednego rozstrzelali. Jeden Żyd, który ocalał opowiadał, że kiedy wydostawał się z mogiły, było tam jeszcze dużo żywych i półżywych ludzi, gdyż tylko pierwsze rzędy otrzymały kule. Kiedy Niemcy zaczęli zasypywać mogiły ziemią i gorącym wapnem, wielu było jeszcze żywych”[13.1].

W ciągu kilku dni po tym wydarzeniu schwytano i rozstrzelano na terytorium fortu Nr 2 dwustu mężczyzn, którzy wpadli w obławę. Nowa obława miała miejsce 12 lipca 1941. Nachodząc nocą domy, Niemcy wygnali i dokonali masakry na ponad 5 tysiącach osób, w tym 13-letnich chłopcach i 70-letnich starcach. Lipcowa masakra została zorganizowana i doprowadzona do końca przez zespół krakowskiego SD pod kierownictwem oberfuhrera SS Shongarta (Hilberg Paul. The desrtuction of the European Jews. New York, 1985. P. 110).

Według świadectwa służącego w 107 batalionie policji Heinricha, rozstrzelanie Żydów brzeskich miało miejsce 10 lipca 1941.

Wśród ofiar lipcowej masakry było wielu przedstawicieli inteligencji, wybitnych specjalistów, działaczy społecznych, jako że stanowili oni niebezpieczeństwo mogąc ewentualnie zostać organizatorami oporu. Wśród zabitych byli tzw. „wostoczniki” (obywatele radzieccy, mieszkający w Brześciu od 1939 do 1941), członkowie partii, byli oficerowie armii polskiej. A także: lekarz dziecięcy Gitbetter, terapeuci Fruchtarten i Tannenbaum, znani adwokaci Berland, Aduński, Biełow, inżynier Mostowliański.

Żydom, którzy jeszcze zostali przy życiu, w pierwszych dniach stworzono nieznośne warunki. 8 sierpnia 1941 wszystkich mężczyzn zmuszono, żeby pojawili się na placu miejskim w celu otrzymania meldunku. Rozpoczęła się akcja nakładania kontrybucji. Od Żydów wymagano 2 miliony czerwońców, a wydobyto od nich drogocenności, rzeczy, towarów, pieniędzy radzieckich i innych wartości na sumę 26 milionów rubli.

2 października 1941, 24 ocalałych przedstawicieli inteligencji żydowskiej Brześcia wyprowadzono na plac i publicznie pobito pałkami.

Pod koniec listopada 1941 okupanci wydzielili ulicę Sowiecką, Kujbyszewa, Karbyszewa, Dzierżyńskiego, Moskiewską, Internacjonalną, Kirowa, Gogola, Bulwar Kosmonautów, Szewczenki, i przesiedlili tam wszystkich, którzy pozostali w mieście i okrążyli miejsce drutem kolczastym. I tak w Brześciu, 16 grudnia 1941 powstało getto. Żyło tam 18 000 Żydów[13.2].

W mieście stworzono dwa getta, duże i małe. Rozdzielała je szosa Warszawa-Moskwa. Wejścia – trzy bramy – były chronione przez 24 godziny na dobę przez posterunki żandarmerii. Za porządek wewnątrz getto odpowiadał stworzony przez Niemców z najbardziej wpływowych mieszczan organ samorządowy - Judenrat, składający się z 60 ludzi. Podlegała mu żydowska policja. W getcie otwarty był szpital, magazyn i społeczne, dobroczynne kuchnie. Brakowało jednak medykamentów, produktów i towarów. Getto skazywało Żydów na głód, epidemie i szybsze wymieranie.

Na dzień 15 lipca 1942 w Brześciu w różnych miejscach do pracy było zarejestrowane 7994 osób narodowości żydowskiej.

W spisie Żydów, którzy otrzymali paszporty za okres od 10 listopada do 5 czerwca 1942 roku figuruje 12 260 osób różnego wieku.

W sprawozdaniu statystycznym miejskiego zarządu na temat dostarczenia ludności produktów w okresie od 24 marca do 23 kwietnia 1942 figuruje, że żydowska ludność licząca 17724 osób, zamknięta w getcie jest obsługiwana przez 4 piekarnie. Chleb był wydawany na terytorium getta w 9 punktach.

Bez względu na te nieprawdopodobnie ciężkie warunki, od razu po stworzeniu getta brzeskiego zaczęły powstawać grupy ruchu oporu. W grudniu 1941 roku połączyły się one w organizację „Wyzwolenie”. Jednym z aktywnych działaczy podziemnych tej organizacji był Michaił Omieliński, który stał na czele grupy

Po walkach w twierdzy odnaleziono dużą liczbę broni i amunicji. Więźniowie chowali to pod swoją odzieżą i starali się ją przeprawić do getta. Każdego wychodzącego z terytorium twierdzy Żyda sprawdzali i jeżeli znajdowali broń, to od razu go rozstrzeliwali.

Show footnotes

Hide footnotes

[13.1] Chernaya kniga, Ch. 1, Zaporozhie, 1991, s. 90

[13.2] GABO. F. 201, Op. 1, D. 693. L.2

The Administrator has made all possible efforts to present the content accuratly and up-to-date in a way that does not infringe upon the rights of third parties, including copyrights, but cannot guarantee it. Therefore erroneous information on the website may not be the basis for claims. If you have any questions, please contact us at the following e-mail address: sztetl@jewishmuseum.org.pl

Gallery